Сотни тысяч людей

Архитектура

Home

Мобилизационная готовность

Сотни тысяч людей

01.09.2009 00:00 | Автор: Administrator |

|

|

Сотни тысяч людей демонтировали, грузили и перевозили на огромные расстояния, что, казалось бы, строилось на века. За 45 суток были демонтированы и отправлены на восток оборудования завода-гиганта "Запорожсталь", хотя некоторые участки заводской территории постоянно простреливались врагом из пушек и пулеметов.

Всего из Украины было эвакуировано и тем спасли от врага оборудование более 550 крупных предприятий ЗО отраслей промышленности. Это составляло треть всех заводов и фабрик, эвакуированных из районов СССР, охваченных войной. Не просто было вывезти 30 тыс. тракторов, 125 млн. пудов зерна и другого продовольствия, перегнать фронтовыми дорогами в восточные районы более 6 млн. голов скота.

Захватчики несли смертельную угрозу не только для экономики, но и для украинской науки и культуры. Чтобы сохранить хотя бы ее очаги, в глубокий тыл были эвакуированы институты Академии наук, почти 70 вузов, около 50 театров и тому подобное. В города и села Российской федерации, Казахстана, республик Средней Азии переселено 3,5 млн. человек украинского населения.

Приходилось преодолевать множество трудностей, вызванных не только огромными масштабами срочных и дальних перевозок, но и многочисленными недостатками в организации этого мероприятия. Ведь в предвоенное время руководством партии и страны совершенно исключался негативный для СССР ход событий в будущей войне. Не было даже разработаны планы проведения эвакуации.

Все, что не могло быть вывезено, подлежало разрушению и уничтожению. При отходе советских войск подорвано было все девять генераторов Днепровской ГЭС, а также уничтожены 12 "быков" почти в центре плотины. Самую ГЭС страны было капитально выведены из строя.

Перебазирование производительных сил в восточные районы страны осуществлялось за счет неимоверных усилий народа. Только благодаря этому был достигнут главной цели эвакуации и открылась перспектива быстрого создания мощной военно-хозяйственной базы для ведения войны с таким грозным противником, как Германия.

Перевод текстов и веб-страниц

Язык оригинала: немецкий

Введите текст или адрес веб-сайта либо переведите документ.

Отмена

Boy̆ovi diï na Pivdenno-Zakhidnomu ta Pivdennomu frontakh Z seredyny lypnya 1941 r. pochavsya vyklyuchno vazhkyy̆ etap zbroy̆noï borotʹby. Nezvazhayuchy na opir vidstupayuchykh radyansʹkykh viy̆sʹk, voroh prodovzhuvav, khocha y̆ deshcho upovilʹnenymy tempamy, prosuvatysʹ u hlyb kraïny. Vyrishalʹni boï na terytoriï Ukraïny roz·hornulysya na zhytomyrsʹko-kyïvsʹkomu, umansʹkomu ta odesʹkomu napryamkakh. Nimetsʹke komanduvannya planuvalo shvydko roz·hromyty dyslokovani tut velyki uhrupovannya Chervonoï armiï, zakhopyty terytoriyu Ukraïny, a potim zdiy̆snyty proryv na Kavkaz i v Zakavkazzya. U pershykh zhe boyakh dalasya vznaky nestacha ozbroyennya, boyeprypasiv i palʹnoho. Do vsʹoho viy̆sʹka buly pozbavleni chitkoho, kompetentnoho kerivnytstva z boku yak Stavky Verkhovnoho Holovnokomanduvannya, tak i nyzovykh lanok upravlinnya, dezorhanizovani vnaslidok ïkhnikh superechlyvykh nakaziv. Vidchuvalysya roz·hublenistʹ, navitʹ bezporadnistʹ u viy̆sʹkakh pered shalenym natyskom bronʹovanykh polchyshch voroha, yaki, prykryti z povitrya hromadoyu litakiv, rvalysya vpered. Z pochatku lypnya depresiya vid nevdach Chervonoï armiï, shcho okhopyla bulo Stalina, zminylasya haryachkovoyu, impulʹsyvnoyu, volyuntaryst·sʹkoyu diyalʹnistyu. Vona proyavlyalasya u nekompetentnomu vtruchanni u skladni voyenni problemy, u yakykh todi vin malo shcho tyamyv. Tsym Stalin zavdav velykoï shkody kerivnytstvu boy̆ovymy diyamy bezposerednʹo na frontakh. Veduchy oboronni boï, chastyny Chervonoï armiï zavdavaly vorohovi znachnykh vtrat, halʹmuyuchy y̆oho prosuvannya. Holovnoyu voyenno-politychnoyu podiyeyu litnʹo-osinnʹoï kampaniï 1941 r. na terytoriï Ukraïny bula oborona Kyyeva. 11 lypnya 1941 r., koly nimetsʹkym viy̆sʹkam vdalosya prorvaty rubizh u tsentri Novohrad-Volynsʹkoho ukrip-ray̆onu i vyy̆ty na pidstupy do Kyyeva, pochalasya oborona stolytsi Ukraïny. Stiy̆kyy̆ opir viy̆sʹk Kyïvsʹkoho ukrip-ray̆onu zirvav sproby voroha zakhopyty misto z khodu. Pid chas tsykh boïv vorozhu tankovu ataku poblyzu sela Stavyshche na Zhytomyrsʹkomu shose vidbyv zahin voïniv 144-ho striletsʹkoho polku 28-ï hirsʹko-striletsʹkoï dyviziï pid komanduvannyam molodshoho ley̆tenanta D. 1. Shepe-lenka. Vidbyvayuchy bezperervni ataky, biy̆tsi hranatamy i plyashkamy z zapalyuvalʹnoyu sumishshyu pidpalyly 26 tankiv. Bilʹshistʹ voïniv zahynula. Ti, shcho zalyshylysya zhyvymy, buly poraneni, ale prodovzhuvaly bytysya. Zahynuv i D. I. Shepelenko, yakyy̆ z ostannʹoyu v'yazkoyu hranat kynuvsya pid vorozhyy̆ tank, vysadyvshy y̆oho v povitrya. 30 lypnya nimetsʹki viy̆sʹka ponovyly nastup, ale v seredyni serpnya, nashtovkhnuvshysʹ na sylʹnyy̆ opir zakhysnykiv Kyyeva, prypynyly shturm oboronnykh rubezhiv. Otzhe, kyïvsʹka oborona, vidvolikayuchy velyki syly protyvnyka, spryyala stabilizatsiï stanovyshcha na moskovsʹkomu napryamku. Ta naprykintsi serpnya 1941 r. voyenna obstanovka v Ukraïni uskladnylasya. Vorozhe komanduvannya povernulo z tsentralʹnoho napryamku na pivdenʹ sylʹne tankove uhrupovannya, forsuvavshy Dnipro. Zakhysnyky Kyyeva opynylysya pered zahrozoyu otochennya. Shtab Pivdenno-Zakhidnoho frontu y̆ osobysto komanduyuchyy̆, heneral M. P. Kyrponos, zvernulysya do Stavky Verkhovnoho Holovnokomanduvannya za dozvolom nehay̆no vidvesty viy̆sʹka z napivotochenoho Kyyeva. Ale Stalin, vykhodyachy z pryntsypu "trymatysya do kintsya", katehorychno zaboronyv zalyshaty Kyïv. I pevni pidstavy u Stalina dlya tsʹoho buly. Adzhe shche na pochatku serpnya 1941 r. vin pryamo zvernuvsya do komanduyuchoho Pivdenno-Zakhidnym frontom M. P. Kyrponosa i pershoho sekretarya TSK KP(b)U M. S. Khrushchova iz zapytannyam, chy ye mozhlyvistʹ ne dopustyty, shchob nimtsi forsuvaly Dnipro i otochyly Kyïv. Obydva spivrozmovnyky Stalina katehorychno y̆oho zapevnyly, shcho ni v yakomu razi ne dadutʹ protyvnyku yak "perey̆ty na livyy̆ bereh Dnipra, tak i vzyaty Kyïv". Yak bachymo, obitsyanky Kyrponosa i Khrushchova koshtuvaly nebahato. Lyshe 17 veresnya, koly kilʹtse otochennya z pivnochi ta pivdnya zamknulosʹ, Stavka dala z·hodu na vyvedennya viy̆sʹk iz mista. Ta vzhe bulo pizno — v otochenni zahynuly sotni tysyach voïniv. Tilʹky reshtky viy̆sʹk zmohly probytysya krizʹ liniyu frontu. Za try misyatsi boïv bulo vtracheno osnovnu masu viy̆sʹk Pivdenno-Zakhidnoho frontu. Takoyu bula tsina lyshe odniyeï z pomylok Stalina yak Verkhovnoho Holovnokomanduyuchoho. Vodnochas iz nastupom na Kyïv 300-tysyachna vorozha (perevazhno rumunsʹka) armiya z 5 serpnya 1941 r. povela shyrokyy̆ nastup na pivdennyy̆ skhid i pivdenʹ Ukraïny, metoyu yakoho bulo zakhoplennya Odesy. Misto opynylosʹ u vazhkomu stani pislya toho, yak voroh prorvav front i vidrizav Prymorsʹku armiyu vid osnovnykh syl Pivdennoho frontu. Vidbyvayuchy shaleni ataky protyvnyka, zakhysnyky Odesy denʹ u denʹ posylyuvaly opir i zreshtoyu zatrymaly voroha na tretʹomu oboronnomu rubezhi ,(Oleksandrivka — Stara Vantalynka — Karolino-Buhaz). 15 veresnya rumunsʹki viy̆sʹka pochaly heneralʹnyy̆ nastup i nezabarom opynylysya v bezposeredniy̆ blyzʹkosti do mista ne tilʹky zi skhodu, a y̆ z pivdennoho zakhodu. Tyazhke voyenne stanovyshche na frontakh naprykintsi veresnya ne davalo mozhlyvosti dali oboronyaty Odesu. Neperevershenoyu za svoyeyu may̆sternistyu operatsiyeyu po evakuatsiï Odesʹkoho ukriplenoho ray̆onu zakinchylasya 16 zhovtnya 1941 r. oborona mista. Protyahom pershoho pivrichchya radyansʹko-nimetsʹkoï viy̆ny nasha kraïna v rezulʹtati voyennykh porazok utratyla bilʹshu chastynu kadrovoï armiï. Ale na kinetsʹ 1941 r. v tylovykh ray̆onakh vdalosya sformuvaty ta ozbroïty ponad 400 novykh dyviziy̆, na yaki pokladalysya nadiï, shcho vony vplynutʹ na khid podiy̆ na frontakh. V oboronnykh boyakh na dopomohu viy̆sʹkam Chervonoï armiï pryy̆shly shchoy̆no sformovani zahony ukraïnsʹkykh partyzaniv. U lisakh Chernihivshchyny, Sumshchyny, Zhytomyrshchyny ta inshykh mistsevostyakh formuvalysya partyzansʹki zahony, do yakykh vkhodyly robitnyky, selyany, viy̆sʹkovosluzhbovtsi, shcho opynylysya v otochenni. Za vazhkykh umov u vorozhomu tylu rozpochaly borotʹbu partyzansʹki zahony, shcho ïkh ocholyuvaly S. A. Kovpak, S. V. Rudnyev, M. M. Popudrenko, O. F. Fedorov ta in. Shchopravda, na diyalʹnosti pershykh partyzansʹkykh zahoniv ta pidpilʹnykh orhanizatsiy̆ nehatyvno poznachalasya dyrektyvna nastanova stalinsʹkoho kerivnytstva, shcho may̆butnya viy̆na vestymetʹsya vyklyuchno na chuzhiy̆ terytoriï. Davalysya vznaky i pospishnistʹ ta neprodumanistʹ ïkhnʹoho formuvannya za umov viy̆ny ta vidstupu radyansʹkykh viy̆sʹk. Pidpilʹnykamy ta partyzanamy chasto stavaly nepidhotovleni y̆ prosto nenadiy̆ni lyudy. Tse nezabarom pislya prykhodu okupantiv sprychynylo masovi provaly ta zahybelʹ pidpilʹnykiv, partyzaniv. Uzhe na samomu pochatku svoyeï boy̆ovoï diyalʹnosti osnovna masa ukraïnsʹkykh partyzaniv vyyavyla sebe zakhysnykamy naselennya vid fashyst·sʹkykh ubyvtsʹ i maroderiv. Adzhe okupanty zaprovadyly v Ukraïni, yak i v Inshykh ray̆onakh SRSR, okupovanykh nymy, rezhym teroru i nasylʹstva. Holovnoyu ïkhnʹoyu metoyu bula kolonizatsiya Ukraïny. U planakh natsystiv shchodo tsʹoho hovorylosya: "Ukraïna —nay̆plodyuchisha oblastʹ Yevropy. ïï zavdannyam bude postachaty produktamy kharchuvannya ta syrovynoyu novu Yevropu. Tsiy̆ meti povynni sluzhyty vsi zakhody u politychniy̆, administratyvniy̆ ta ekonomichniy̆ haluzyakh". Nevdovzi pislya zaharbannya Kyyeva na okolytsi mista, u Babynomu Yaru, protyahom kilʹkokh dniv bulo stracheno 52 tys. zhinok, ditey̆ ta starykh yevrey̆sʹkoï natsionalʹnosti. Vidtak Babyn Yar stav mistsem postiy̆nykh rozstriliv (shchovivtorka ta shchop'yatnytsi), de bulo znyshcheno zahalom ponad 100 tys. hromadyan yevrey̆sʹkoï, ukraïnsʹkoï, rosiy̆sʹkoï ta inshykh natsionalʹnostey̆. Kryvavi slidy natsyst·sʹkykh holovoriziv ne obmynuly zhodnoho mista chy ray̆onu Ukraïny. Zhertvamy tsʹoho teroru, rozv'yazanoho peredusim z rasyst·sʹkykh ta politychnykh mirkuvanʹ, staly 1366 tys. radyansʹkykh viy̆sʹkovopolonenykh u 180 taborakh smerti, roztashovanykh na terytoriï Ukraïny. U respublitsi vidomo ne menshe 250 mistsʹ masovykh rozstriliv ukraïnsʹkoho naselenyy̆. Usʹoho za roky okupatsiï v Ukraïni zahynulo blyzʹko 4 mln. tsyvilʹnoho naselennya, !D z nykh stanovyly lyudy yevrey̆sʹkoï natsionalʹnosti, reshtu — ukraïntsi, rosiyany, polyaky ta in. Ne zupynyayuchysʹ ni pered chym, hitlerivtsi khotily moralʹno zlomyty naselennya okupovanykh terytoriy̆, prydushyty y̆oho volyu do oporu. Voseny 1941 r. obstanovka na radyansʹko-nimetsʹkomu fronti bula vkray̆ napruzhenoyu. Za p'yatʹ misyatsiv viy̆ny hitlerivtsyam udalosya znachno prosunutysya na vyrishalʹnykh y̆oho dilyankakh, zokrema na pivdenno-zakhidniy̆ — na 900—1200 km. Natsyst·sʹka verkhivka rozrakhovuvala, shcho, zdobuvshy stolytsyu SRSR, vona dosyahne politychnoï mety viy̆ny. Dlya provedennya heneralʹnoho nastupu na Moskvu hitlerivsʹke komanduvannya zoseredylo uhrupovannya, shcho nalichuvalo ponad 1 mln. do zubiv ozbroyenykh soldativ ta ofitseriv. Radyansʹkykh viy̆sʹk na moskovsʹkomu napryamku bulo znachno menshe. Denʹ i nich tryvaly tsi nay̆zapeklishi i vodnochas nay̆vidpovidalʹnishi z pochatku viy̆ny boï. Ale na pochatok hrudnya 1941 r. nimetsʹkyy̆ nastup zakhlynuvsya, spivvidnoshennya syl naradyansʹko-nimetsʹkomu fronti pochalo minyatysya na korystʹ Chervonoï armiï. Sklalysya umovy dlya perekhodu ïï u kontrnastup, yakyy̆ pryviv do roz·hromu nimetsʹkykh viy̆sʹk. Razom iz sotnyamy, tysyach soldativ bahatʹokh natsionalʹnostey̆ u bytvi za Moskvu stiy̆kistʹ proyavyly voïny-ukraïntsi. Deyaki z nykh — P. O. Bondarenko, I. V. Moskalenko, H. O. Petrenko— udostoyeni za tse zvannya Heroya Radyansʹkoho Soyuzu. Na polyakh Moskovsʹkoï bytvy bulo ostatochno pokhovano hitlerivsʹkyy̆ plan "blyskavychnoï viy̆ny", rozviyano mif pro neperemozhnistʹ nimetsʹkoï armiï. Uspikh pid Moskvoyu Stalin vyrishyv vykorystaty dlya rozvytku zahalʹnoho nastupu. Vsuperech propozytsiyam svoïkh viy̆sʹkovykh radnykiv vin dav vkazivku pro provedennya bahatʹokh chastkovykh i rozriznenykh nastupalʹnykh operatsiy̆. Pohano produmani i slabo zabezpecheni u materialʹno-tekhnichnomu vidnoshenni, vsi vony buly nevdalymy. Velykoï krovi radyansʹkym voïnam koshtuvaly pomylky Stavky, a takozh komanduvannya Pivdenno-Zakhidnoho frontu na choli z S, K. Tymoshenkom i M. S. Khrushchovym. 12 travnya 1942 r. viy̆sʹka tsʹoho frontu perey̆shly v nastup z metoyu vyzvolennya Kharkova i prorvaly oboronu protyvnyka, prote nevdovzi nashtovkhnulysya na sylʹnyy̆ opir. Zamistʹ toho, shchob zay̆nyaty oboronu, vony otrymaly nakaz prodovzhuvaty nastup. Naslidkom tsʹoho bulo otochennya protyvnykom trʹokh radyansʹkykh armiy̆. U poloni opynylosya 240 tys. cholovik. Nespryyatlyvo roz·hortalysya podiï i v Krymu, de hitlerivtsi rozpochaly vyrishalʹnyy̆ shturm Sevastopolya, otochenoho shche voseny 1941 r. Blokovani z sushi, morya i povitrya nabahato perevazhayuchymy sylamy voroha, heroïchni zakhysnyky 4 lypnya 1942 r. za nakazom Stavky Verkhovnoho Holovnokomanduvannya zalyshyly misto. Nevdacha spitkala radyansʹki viy̆sʹka i na Kerchensʹkomu pivostrovi. Lyshe chastynu viy̆sʹk Krymsʹkoho frontu, do skladu yakoho vkhodyly try armiï, vdalosya evakuyuvaty na Tamansʹkyy̆ pivostriv. Bilʹshistʹ voïniv potrapyly u polon. A 10 tys. cholovik zay̆nyaly oboronu v Adzhymushkay̆sʹkykh kamenolomnyakh i heroïchno zakhyshchaly ïkh z travnya po zhovtenʹ 1942 r. U takiy̆ vkray̆ nespryyatlyviy̆ dlya radyansʹkykh viy̆sʹk obstanovtsi 28 chervnya 1942 r. nimetsʹki viy̆sʹka velykymy tankovymy z'yednannyamy za pidtrymkoyu aviatsiï pochaly navalʹnyy̆ nastup na voronezʹkomu napryamku. Naslidkom tsʹoho buv proryv frontu vhlyb na 200—400 km protyazhnistyu 600—650 km. Iz zalyshennyam 22 lypnya 1942 r. m. Sverdlovsʹka Voroshylovhradsʹkoï oblasti usya terytoriya Ukraïnsʹkoï PCP bula okupovana nimetsʹkymy viy̆sʹkamy. Stalinhradsʹka bytva Pochatok vyzvolennya Ukraïny. Z vykhodom nimetsʹkoï armiï u mezhyrichchya Donu i Volhy pochalysya velyka bytva na Volzi (17 lypnya 1942 r.— 2 lyutoho 1943 r.) i bytva za Kavkaz (25 lypnya 1942 r.— 9 zhovtnya 1943 r.). U zapeklykh chotyrymisyachnykh oboronnykh boyakh radyansʹkym viy̆sʹkam, yaki stikaly krov'yu, vdalosya vymotaty protyvnyka, pidirvaty y̆oho moralʹnyy̆ dukh, zreshtoyu zupynyty nastup. 19 lystopada pid Stalinhradom vony pochaly shkvalʹnyy̆ kontrnastup, yakyy̆ zakinchyvsya otochennyam 330-tysyachnoho uhrupovannya vorozhykh viy̆sʹk. Uspishno roz·hortalasya i nastupalʹna operatsiya Chervonoï armiï po vyhnannyu nimtsiv z Pivnichnoho Kavkazu. Plich-o-plich z voïnamy bahatʹokh natsionalʹnostey̆ u tsykh bytvakh braly uchastʹ i voïny-ukraïntsi. Ryadovi V. S. Hlushchenko, L. I. Dovzhenko, A. I. Ivashchenko, M. YA. Chornoholov, H. I. Yakymenko buly pomizh zakhysnykiv "budynku Pavlova" u tsentri Stalinhrada, shcho stav opornym punktom oborony 13-ï hvardiy̆sʹkoï dyviziï. "Stalinhradsʹkym Danko" nazyvaly ryadovoho 883-ho polku 193-ï striletsʹkoï dyviziï ukraïntsya M. O. Panikakho. ZO veresnya 1942 r. pry sprobi pidbyty nimetsʹkyy̆ tank plyashkoyu z zapalyuvalʹnoyu sumishshyu plyashka spalakhnula, polum'ya okhopylo biy̆tsya. Todi M. Panikakho vyskochyv z okopu i kynuvsya pid tank, yakyy̆ vidrazu zh zapalav vid zhyvoho fakela. Posmertno vin buv nahorodzhenyy̆ shchoy̆no zaprovadzhenym ordenom Vitchyznyanoï viy̆ny 1-ho stupenya. Za uchastʹ u Stalinhradsʹkiy̆ bytvi ordenamy ta medalyamy SRSR bulo udostoyeno shistʹ tysyach voïniv-ukraïntsiv. Peremoha radyansʹkykh viy̆sʹk na Volzi vidihrala vyrishalʹnu rolʹ u korinnomu perelomi v khodi radyansʹko-nimetsʹkoï i vzahali druhoï svitovoï voyen. Stvorylysya umovy dlya vyhnannya zaharbnykiv z Ukraïny. Pershi naseleni punkty Donbasu bulo vyzvoleno uzhe v hrudni 1942 r. voïnamy 1-ï hvardiy̆sʹkoï armiï pid komanduvannyam henerala V. I. Kuznyetsova. "Novyy̆ poryadok" Strakhitlyva kartyna vidkryvalasya pered ochyma voïniv-vyzvolyteliv, yaki pershymy stupyly na bahatostrazhdalʹnu ukraïnsʹku zemlyu. Te, shcho vchynyly tut okupanty, ledʹ piddayetʹsya opysu. Vidpovidno do planu "Ost", rozrakhovanoho na 30 rokiv i pobudovanoho na "teoriï" rasovoï vynyatkovosti nimetsʹkoï natsiï, narody, shcho naselyaly SRSR, peredusim rosiyan, ukraïntsiv, bilorusiv, peredbachalosya piddaty masovomu vynyshchennyu y̆ vidselennyu na inshi terytoriï, a ïkhnyu zemlyu maly kolonizuvaty 8—9 mln. nimtsiv. Tsyu buzuvirsʹku prohramu okupanty aktyvno zdiy̆snyuvaly uzhe v khodi viy̆ny. U planakh natsystiv osoblyve mistse nalezhalo Ukraïni, narod yakoï vzhe ne raz u mynulomu nimetsʹki kolonizatory namahalysya pidkoryty, prybravshy do svoïkh ruk bahatyushchi lany y̆ nadra tsiyeï kraïny. "Ukraïna stane mistsem utilennya tvorchoho dukhu hermantsiv",— zayavlyav Erikh Kokh, pryznachenyy̆ Hitlerom namisnykom na bilʹshiy̆ chastyni Ukraïny. Uslid za peredovymy chastynamy nimetsʹkoï armiï v Ukraïnu posunuly zahony i ustanovy spetsialʹnoho pryznachennya, orda natsyst·sʹkykh chynovnykiv, zavdannyam yakykh bulo zakuty mistseve naselennya u kay̆dany "novoho poryadku. Zhorstokistʹ, znevaha do ukraïntsiv yak do lyudey̆ nyzhchoho hatunku buly holovnymy rysamy systemy nimetsʹkoho "upravlinnya". "Ne budʹte m'yakymy i sentymentalʹnymy" — tsya vymoha mistylasya v usikh instruktsiyakh okupatsiy̆noho aparatu. Viy̆sʹkovym chynam, navitʹ nyzhchym, nadavalosya pravo rozstrilu bez sudu i slidstva. Taki diï okupantiv stayutʹ zrozumilymy z vyznannya odnoho z kerivnykiv politsiï bezpeky i SD v Ukraïni, yakyy̆ hovoryv, shcho ukraïnsʹkyy̆ narod "same svoyeyu biolohichnoyu . plodovytistyu stanovytʹ postiy̆nu nebezpeku dlya Nimechchyny". Uvesʹ chas okupatsiï v mistakh i selakh diyala komendant·sʹka hodyna. Za ïï porushennya myrnykh lyudey̆ rozstrilyuvaly na mistsi. U spetsialʹniy̆ dyrektyvi okupatsiy̆nykh vlastey̆ "Shchodo provedennya umyrotvorennya na Ukraïni v 1942 r." hovorylosya: "U vypadku vynyknennya sumniviv shchodo pravylʹnosti vyboru zakhodiv, shcho ïkh neobkhidno vzhyty, treba vykhodyty z toho, shcho nay̆zhorstokishi zakhody i ye vodnochas nay̆bilʹsh pravylʹnymy". Za Ukraïnoyu natsysty ne vyznavaly prava na budʹ-yake derzhavne isnuvannya, a ïï terytoriyu roz·hlyadaly yak "nimetsʹkyy̆ prostir", yakym mozhutʹ pravyty na vlasnyy̆ rozsud. Hitler neodnorazovo pidkreslyuvav, shcho tse ye "nimetsʹka Indiya, kotru lehko zavoyuvaty, i bez velykykh utrudnenʹ mozhna neyu upravlyaty". Chastynu ukraïnsʹkoï terytoriï bulo vklyucheno do rey̆khskomisariatu "Ukraïna". Lʹvivsʹku, Drohobytsʹku, Stanislavsʹku i Ternopilʹsʹku oblasti pid nazvoyu "dystrykt Halitsion" ("Halychyna") hitlerivsʹki okupanty pryyednaly do "heneral-hubernatorstva", stvorenoho na terytoriï Polʹshchi. Pid nazvoyu "Transnistriya" do skladu Rumuniï vviy̆shly Chernivetsʹka, Izmaïlʹsʹka ta Odesʹka oblasti, ryad ray̆oniv Vinnychchyny, Mykolaïvshchyny i Khersonshchyny. Z Chernihivsʹkoï, Sumsʹkoï, Kharkivsʹkoï ta Luhansʹkoï oblastey̆ utvoreno "pryfrontovu zonu", shcho perebuvala pid vladoyu viy̆sʹkovoho komanduvannya. Tak bulo rozchlenovano suverennu terytoriyu Ukraïnsʹkoï PCP, porusheno ïï vikovichni natsionalʹni kordony. Vydayuchy sebe za predstavnykiv "nordychnoï" rasy ("rasy paniv"), hitlerivtsi nazyvaly okupovani terytoriï SRSR "nimetsʹkoyu Indiyeyu", a narody, shcho ïkh naselyaly,— "bilymy rabamy". "Ukraïny nemaye, my narod paniv",— ne zabuvav nahaduvaty svoïm pidlehlym Erikh Kokh. Ukraïnsʹku natsiyu oholosyly "nepovnotsinnoyu". Mahazyny, restorany, perukarni obsluhovuvaly tilʹky okupantiv ta ïkhnikh posipak. Naselennyu mist, po suti, zaboronyalosya korystuvatysya zaliznychnym i komunalʹnym transportom, elektrykoyu, telehrafom, poshtoyu, aptekamy. Na kozhnomu krotsi mozhna bulo bachyty oholoshennya: "Tilʹky dlya nimtsiv", "Ukraïntsyam vkhid zaboroneno" toshcho. Nezmirnykh fizychnykh poneviryanʹ i dushevnykh muk zavdala ukraïnsʹkomu narodovi prymusova pratsya na nimetsʹkykh ponevolyuvachiv, osoblyvo masove nasylʹstvenne vyvezennya molodi na katorzhni roboty do Nimechchyny. Za 1942—1944 pp. u nimetsʹke rabstvo zabrano 2,4 mln. ukraïnsʹkykh khloptsiv ta divchat. Tut ïkh na spetsialʹnykh nevilʹnytsʹkykh rynkakh yak khudobu rozpodilyaly mizh baueramy ta pidpryyemstvamy. Pro stanovyshche naselennya Ukraïny krasnomovno hovorytʹsya u zviti za 1942 r. komanduyuchoho viy̆sʹkamy operatyvnoho tylovoho ray̆onu "Pivdenʹ": "Nastriy̆ u shyrokykh kolakh pryhnichenyy̆. Spravy u shyrokykh mas, prynay̆mni v mistakh, y̆dutʹ znachno hirshe, nizh za myrnoho chasu pry bilʹshovykakh. Brak nay̆neobkhidnishoho prodovolʹstva, odyahu, palyva. Khoch yakosʹ prydatnyy̆ odyah chy mebli yak yedyni, shcho zalyshylysya, predmety obminu protyahom dvokh zymovykh periodiv dedali bilʹshe stayutʹ ridkistyu. Do tsʹoho neobkhidno dodaty nesterpni "nozhytsi" mizh zarobitnoyu platneyu i tsinamy. Pry odnykh i tykh zhe rivnyakh zarobitnoï platni tsiny porivnyano z radyansʹkym chasom zrosly pryblyzno v 10 raziv". Nasadzhuyuchy "novyy̆ poryadok", okupanty korystuvalysya posluhamy i mistsevykh zhyteliv, bahato khto z yakykh svoho chasu buly skryvdzheni radyansʹkoyu vladoyu. Taki lyudy shukaly zakhystu ta pidtrymky svoïkh prav u novykh volodariv, oderzhuvaly yak "blahonadiy̆ni osoby" posady v riznykh ustanovakh, "ukraïnsʹkiy̆ dopomizhniy̆ politsiï", pryznachalysya burhomistramy u mistakh, starostamy v selakh. Aktyvnu rolʹ za umov okupatsiy̆noho rezhymu prahnuly vidihravaty chleny Orhanizatsiï ukraïnsʹkykh natsionalistiv (OUN). Pislya nevdaloï sproby proholosyty u Lʹvovi 30 chervnya 1941 r. samostiy̆nu ukraïnsʹku derzhavu tsya orhanizatsiya ostatochno rozkololasya. Utvorylosya dva ïï kryla — pomirkovane na choli z A. Melʹnykom i radykalʹne, kerovane S. Banderoyu, shcho pochaly mizh soboyu vorohuvaty. Banderivtsi proholosyly svoyeyu metoyu pobudovu nezalezhnoï sobornoï Ukraïny i stvoryly vlasni zbroy̆ni syly — Ukraïnsʹku povstansʹku armiyu (UPA), pidpilʹni boïvky. Za rishennyam banderivsʹkoho provodu OUN u Halychyni formuvalysya chyslenni "pokhidni hrupy" z aktyvistiv ta funktsioneriv orhanizatsiï dlya provedennya propahandyst·sʹkoï roboty sered naselennya skhidnoï ta pivdennoï Ukraïny. Tam bulo stvoreno chymalo pidpilʹnykh orhanizatsiy̆ OUN. Tse vyklykalo zanepokoyennya nimetsʹkykh vlastey̆ i represiï. Vysokopostavlenyy̆ chynovnyk ministerstva okupovanykh skhidnykh oblastey̆ profesor fon Hryunberh u svoyemu zviti pro politychne stanovyshche u rey̆khskomisariati "Ukraïna" pysav (veresenʹ 1942 r.): "Vidmichayetʹsya nadzvychay̆na aktyvnistʹ ukraïnsʹkykh natsionalistiv. U riznykh mistakh banderivsʹkyy̆ rukh maye svoï oporni punkty. Zona ïkhnʹoï diyalʹnosti vklyuchaye dva trykutnyky z verkhivkamy u mistakh Kyyevi—Vinnytsi — Poltavi i Kyyevi — Kharkovi — Stalino. Stavlennya natsionalistychnykh kil .staye dedali bilʹsh vorozhym. U nebazhaniy̆ kilʹkosti prybuvayutʹ do Kyyeva u spravakh vermakhtu abo yak spivrobitnyky hospodarsʹkykh orhanizatsiy̆ emihranty (tobto ounivtsi — avt.). Bahato v chomu same vony e vynuvattsyamy zahostrennya politychnoï sytuatsiï... Banderivsʹkyy̆ rukh maye bahatʹokh * prybichnykiv. Y̆oho kerivni orhany sylamy politsiï bezpeky ta SD zrobleno vzhe neshkidlyvymy". Banderivsʹke pidpillya bulo nastilʹky roz·haluzhene y̆ aktyvne, shcho zavdavalo klopotu hestapivtsyam navitʹ na terytoriï "tretʹoho rey̆khu". Pro tse povidomlyalosya politsiyeyu bezpeky ta SD. V odnomu z tsykh dokumentiv rozpovidayetʹsya, shcho hestapo provelo areshty chleniv tsykh orhanizatsiy̆ u Berlini, Ley̆ptsihu, Hannoveri, Prazi, Vidni, Dantsihu ta shche 14 mistakh "rey̆khu", zatrymavshy 210 pidpilʹnykiv. U tsʹomu zviti zaznachayetʹsya, shcho vony vely propahandyst·sʹku robotu i shcho vylucheni "propahandyst·sʹki materialy mayutʹ perevazhno antynimetsʹkyy̆ zmist". Vyslovlyuyetʹsya takozh prypushchennya, shcho odnu z orhanizatsiy̆, a same v Noy̆-Sandez, stvoryv brat S. Bandery. Metoyu pidpillya ta zbroy̆nykh formuvanʹ Orhanizatsiï ukraïnsʹkykh natsionalistiv bula borotʹba za nezalezhnu sobornu Ukraïnu. Ale tse superechylo nimetsʹkiy̆ kolonialʹniy̆ politytsi. Na ounivtsiv obrushylysya represiï z boku nimetsʹkykh karalʹnykh orhaniv. Khocha zahalʹnyy̆ politychnyy̆ kurs OUN — UPA zalyshyvsya staryy̆ i znakhodyv vyraz u formuli "Proty impe-rializmiv Berlina i Moskvy", nablyzhennya liniï frontu do zakhidnoukraïnsʹkoho terenu zmusylo zminyty taktyku, i stosunky mizh banderivtsyamy ta okupantamy nezridka nabuvayutʹ kharakteru vzayemospryyannya z ohlyadu na spilʹnu zahrozu z boku Chervonoï armiï.

Архитектура

Украины

Архитектура

Сотни тысяч людей

Особенности Архитектуры